Autor: kancelaria

Od 8 lipca 2026 r. przedsiębiorcy działają w nowej rzeczywistości. Reforma Państwowej Inspekcji Pracy weszła już w życie i inspekcja zyskała realnie silniejsze narzędzia do badania, czy współpraca opisana jako B2B albo umowa cywilnoprawna nie jest w istocie stosunkiem pracy. 

To ważna zmiana. Nie dlatego, że od dziś każda umowa B2B jest zagrożona. Nie dlatego też, że ustawodawca nagle zakazał współpracy cywilnoprawnej. Stało się coś innego: wzrosło ryzyko dla tych modeli współpracy, które tylko na papierze są B2B, a w praktyce wyglądają jak klasyczny etat. 

Co naprawdę się zmieniło 

Najważniejsze jest to, że po wejściu w życie reformy PIP nie jest już ograniczona wyłącznie do klasycznego kierowania spraw do sądu. Inspekcja dostała nowy, dwuetapowy mechanizm działania. 

Najpierw inspektor ma wydać polecenie usunięcia naruszeń. Dopiero gdy to nie nastąpi, sprawa może trafić dalej, czyli do okręgowego inspektora pracy, który może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy albo skierować sprawę do sądu pracy. 

To bardzo ważne z praktycznego punktu widzenia. Oznacza bowiem, że największe obawy przedsiębiorców przed tzw. rekwalifikacją umów nie powinny być pierwszym, automatycznym ruchem. W wielu sprawach istotne znaczenie będzie miało właśnie to, co wydarzy się wcześniej: czy firma potrafi szybko, rzeczowo i zgodnie z prawem usunąć zidentyfikowane naruszenia. 

Równolegle reforma wzmacnia także same możliwości kontrolne PIP. Dochodzi do wymiany danych między instytucjami, większe wykorzystanie analizy ryzyka, możliwość prowadzenia części czynności zdalnie oraz wyższe sankcje za naruszenia. Krótko mówiąc, kontrola ma być szybsza, sprawniejsza i lepiej przygotowana. 

Największy mit: „PIP może teraz zamienić każde B2B w etat” 

To nieprawda. 

Sama reforma nie zmieniła podstawowej odpowiedzi na pytanie, czym jest stosunek pracy. Nadal nie decyduje nazwa umowy, tylko sposób wykonywania współpracy. Jeżeli więc przedsiębiorca korzysta z rzeczywistego B2B z realną samodzielnością wykonawcy, własną organizacją pracy, własnym ryzykiem gospodarczym i bez typowego podporządkowania, to sama forma współpracy nie powinna być problemem. 

Problem zaczyna się tam, gdzie strony podpisują umowę cywilnoprawną, ale później wykonują ją tak, jak wykonuje się etat. W praktyce chodzi przede wszystkim o sytuacje, w których jedna strona: 

• wyznacza miejsce i czas wykonywania zadań,
• wydaje bieżące polecenia,
• organizuje sposób pracy,
• wymaga osobistego świadczenia bez realnej możliwości zastępstwa,
• włącza wykonawcę w strukturę wewnętrzną firmy jak członka zespołu pracowniczego. 

Właśnie takie przypadki będą dziś pod szczególną obserwacją. 

Czego przedsiębiorcy boją się najbardziej 

W rozmowach z przedsiębiorcami najczęściej wracają trzy obawy. 

1. „Wystarczy skarga i od razu będziemy mieli etat”

To uproszczenie. 

Skarga oczywiście może uruchomić kontrolę. Ale między samą skargą a najdalej idącym rozstrzygnięciem jest jeszcze bardzo ważny etap: analiza dokumentów, wysłuchanie stron i polecenie usunięcia naruszeń. To oznacza, że pierwsza odpowiedź firmy ma ogromne znaczenie. 

2. „Wystarczy dobrze napisać umowę”

To również mit. 

Uznanie, że „papier przyjmie wszystko” nie będzie skuteczną strategią obrony. Dobrze napisana umowa nadal jest potrzebna, ale sama nie wystarczy. Jeśli kontrakt mówi o samodzielności, a w praktyce współpraca opiera się na poleceniach, grafiku, wewnętrznej hierarchii i pełnej dyspozycyjności, to właśnie praktyka będzie dla PIP najważniejsza. 

3. „Każde B2B jest dziś podejrzane”

Nie. 

B2B i umowa o pracę to dwa różne, legalne i potrzebne modele współpracy. Celem nie powinno być likwidowanie B2B, tylko umiejętne odróżnianie sytuacji, w których kontrakt cywilnoprawny jest rzeczywiście właściwy, od tych, w których w praktyce doszło do zatrudnienia pracowniczego. 

I właśnie dlatego audyt umów nie jest działaniem na zapas. Jest elementarnym narzędziem porządkowania relacji z kontraktorami. 

Czego PIP będzie szukać w praktyce 

Po wejściu reformy znaczenie mają nie tylko same klauzule, ale też codzienny model współpracy. Z punktu widzenia przedsiębiorcy najbardziej wrażliwe są zwłaszcza takie elementy jak: 

• sztywno ustalone godziny i miejsce wykonywania zadań,
• obowiązek stałej dyspozycyjności,
• konieczność uzyskiwania zgody na przerwy lub „urlop”,
• silne podporządkowanie menedżerowi, kierownikowi lub liderowi zespołu,
• brak realnej możliwości skorzystania z podwykonawcy lub zastępstwa,
• włączenie kontraktora do systemu ocen, awansów, ścieżek rozwoju i struktur typowo pracowniczych,
• wynagrodzenie oderwane od zakresu usług i związane wyłącznie z samym pozostawaniem do dyspozycji. 

To nie znaczy, że każdy z tych elementów samodzielnie przesądza sprawę. Ale im więcej ich występuje jednocześnie, tym trudniej obronić tezę, że mamy do czynienia z czystą relacją cywilnoprawną. 

Czy należy zakładać agresywną praktykę PIP 

Na tym etapie byłoby to przedwczesne. 

Oficjalny przekaz PIP przed wejściem reformy raczej studził nastroje niż je zaostrzał. Z niego wynika, że przekształcanie umów cywilnoprawnych nie ma być rutynowym działaniem, a wiele spraw powinno kończyć się już na poleceniu usunięcia naruszeń. To ważny sygnał. 

Jednocześnie trzeba uczciwie powiedzieć, że jesteśmy dopiero na początku nowego etapu. Co więcej, niemal tuż przed wejściem reformy zmienił się Główny Inspektor Pracy. Nie zakładamy z góry złej woli nowego kierownictwa. Trzeba jednak liczyć się z tym, że praktyka stosowania nowych przepisów będzie się dopiero kształtować i właśnie dlatego przedsiębiorcy mają dziś więcej pytań niż gotowych odpowiedzi. 

Ta niepewność nie jest argumentem za biernością. Wręcz przeciwnie: to najlepszy moment, żeby uporządkować dokumenty i model współpracy, zanim zrobi to za firmę organ kontroli. 

Dlaczego etap usuwania naruszeń jest dziś najważniejszy 

W praktyce to właśnie ten moment może przesądzić o wyniku całej sprawy. 

Jeżeli inspektor wskaże naruszenia, przedsiębiorca nie powinien reagować odruchowo ani wyłącznie HR-owo. To etap, w którym obecność prawnika jest w praktyce bardzo pomocna. Trzeba umieć: 

• ocenić, czy problem dotyczy samej umowy, czy sposobu jej wykonywania,
• odróżnić elementy rzeczywiście ryzykowne od tych, które są tylko organizacyjnie niewygodne,
• przygotować bezpieczny plan korekty,
• wdrożyć zmiany tak, aby nie stworzyć nowych problemów przy ZUS, podatkach albo w ewentualnym sporze sądowym. 

Usuwanie naruszeń nie polega bowiem na mechanicznym przepisaniu kontraktu. Często wymaga jednoczesnej zmiany dokumentów, procesów, komunikacji z wykonawcą i praktyki operacyjnej. 

Co przedsiębiorca powinien zrobić teraz 

Najgorsza możliwa strategia to czekanie, aż pierwsza skarga pokaże, co naprawdę myśli PIP. 

Znacznie rozsądniej jest już teraz: 

1. przejrzeć umowy B2B i umowy cywilnoprawne,
2. porównać ich treść z realnym sposobem wykonywania współpracy,
3. wyłapać miejsca, w których kontraktor działa jak pracownik,
4. uporządkować zasady podwykonawstwa, odpowiedzialności, sposobu rozliczeń i komunikacji,
5. sprawdzić, czy firma nie wprowadziła do B2B rozwiązań typowo pracowniczych tylko dlatego, że były „wygodne operacyjnie”. 

To właśnie jest prawdziwy sens audytu po reformie PIP. Nie chodzi o obronę za wszelką cenę każdego kontraktu. Chodzi o to, żeby umieć oddzielić współpracę cywilnoprawną od zatrudnienia pracowniczego. Zanim zrobi to za przedsiębiorcę inspektor. 

Nasze rekomendacje  

Dziś trzeba umieć wykazać, dlaczego w danym przypadku B2B rzeczywiście jest B2B. A jeżeli firma nie potrafi tego zrobić, to problemem nie jest sama reforma. Problemem jest model współpracy, który od dawna wymagał uporządkowania. 

Jako kancelaria wspieraliśmy przedsiębiorców jeszcze przed wejściem w życie nowych przepisów. Prowadziliśmy szkolenia, analizowaliśmy modele współpracy i pomagaliśmy uporządkować dokumentację oraz praktykę zawierania umów.  

Teraz, gdy zmiany już obowiązują, nadal pomagamy przejść przez ten proces spokojnie i rozsądnie: oceniamy ryzyka, weryfikujemy umowy B2B, kontrakty cywilnoprawne i umowy o pracę, a także podpowiadamy, jak przygotować firmę na ewentualną kontrolę.  

Jeżeli mają Państwo pytania albo chcą sprawdzić, czy stosowany model współpracy jest bezpieczny, zachęcamy do kontaktu.

W poprzednim artykule – Zmiany w pakiecie AML – wyjaśnialiśmy, dlaczego nowy pakiet AML/CFT będzie istotny dla branży jachtowej i dlaczego próg 7,5 mln EUR nie zamyka całego tematu. 

Teraz czas na pytanie bardziej praktyczne: czy Twoja firma stanie się podmiotem zobowiązanym? 

To ważne, bo od odpowiedzi zależy czy broker, dealer albo inny uczestnik rynku będzie musiał wdrożyć procedurę AML, ocenę ryzyka, checklistę KYC/UBO, system screeningu sankcyjnego i zasady zgłaszania podejrzanych transakcji. 

To nie jest tylko jedno rozporządzenie 

Nowe przepisy nie wynikają z jednego aktu prawnego. Są częścią szerszego pakietu AML/CFT, który obejmuje m.in.: 

• rozporządzenie AMLR 2024/1624,  
• dyrektywę AMLD6 2024/1640,  
• rozporządzenie ustanawiające AMLA, czyli nowy unijny urząd AML,  
• rozporządzenie, które dotyczy informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów.  

Z perspektywy brokerów i dealerów jachtowych najważniejsze będzie jednak AMLR, bo to ono określa katalog podmiotów zobowiązanych, zasady due diligence, obowiązki wewnętrzne i przepisy dotyczące towarów o wysokiej wartości. Samo AMLR wskazuje, że jest częścią szerszego pakietu wzmacniającego unijne ramy przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. 

AMLR będzie stosowane od 10 lipca 2027 r. Oczywiście od tej zasady są również wyjątki. 

Kim jest podmiot zobowiązany 

Najprościej: 

Podmiot zobowiązany to podmiot, na który przepisy AML nakładają obowiązek sprawdzania klienta, oceny ryzyka, dokumentowania transakcji i zgłaszania podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. 

To nie jest tylko formalna etykieta. To zmiana sposobu działania firmy. 

Podmiot zobowiązany musi wiedzieć: 

• kim jest klient,
• kto jest beneficjentem rzeczywistym (UBO),  
• jaki jest cel transakcji,  
• skąd pochodzą środki,  
• czy klient albo UBO jest osobą PEP (politically exposed person),  
• czy występują ryzyka sankcyjne,  
• czy transakcja wygląda nietypowo.  

W branży jachtowej nie oznacza to, że każdy broker albo każdy sprzedawca jachtu automatycznie stanie się podmiotem zobowiązanym. 

AMLR mówi o osobach prowadzących handel towarami o wysokiej wartości, jeżeli taki handel stanowi ich zwykłą albo główną działalność zawodową.  

Czy Twoja firma wchodzi w AML – krótki test 

Zamiast pytać tylko: „Czy jacht kosztuje więcej niż 7,5 mln EUR?”, lepiej zadać cztery pytania. 

1. Czy działasz zawodowo?

Prywatna osoba sprzedająca własny jacht nie staje się przez to automatycznie podmiotem zobowiązanym. 

Inaczej jest z dealerem, brokerem albo firmą, która zawodowo uczestniczy w obrocie jachtami. 

2. Czy uczestniczysz w handlu towarami o wysokiej wartości?

Dla branży jachtowej istotne są oczywiście jednostki pływające. 

Zgodnie z AMLR jednostka pływająca jest towarem o wysokiej wartości, jeżeli jej cena przekracza 7,5 mln EUR.  

To oznacza, że największe ryzyko wejścia w reżim AML dotyczy podmiotów działających przy sprzedaży superjachtów. 

3. Czy jest to Twoja zwykła albo główna działalność?

Jednorazowy kontakt z klientem zainteresowanym dużym jachtem to co innego niż regularna obsługa transakcji superjachtowych. 

W praktyce trzeba spojrzeć na model biznesowy: 

• czy firma regularnie oferuje superjachty,  
• czy reklamuje się jako podmiot działający w tym segmencie,  
• czy takie transakcje są istotną częścią działalności,  
• czy firma chce wejść w ten segment na stałe.  

4. Jaka jest Twoja faktyczna rola?

To szczególnie ważne przy brokerach. 

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która tylko przekazuje kontakt, a inaczej brokera, który prowadzi negocjacje, koordynuje dokumenty, organizuje closing i jest głównym punktem kontaktu dla klienta. 

Im bardziej broker faktycznie prowadzi proces sprzedaży superjachtu, tym trudniej będzie twierdzić, że jego rola jest wyłącznie pomocnicza. 

Dealer a broker – dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie 

Przy dealerze sprawa jest zwykle prostsza. Jeżeli zawodowo sprzedaje jednostki z najwyższego segmentu, jego działalność może wprost mieścić się w kategorii handlu towarami o wysokiej wartości. 

Przy brokerze analiza jest bardziej subtelna. 

Broker często nie kupuje jachtu na własność i nie sprzedaje go dalej. Formalnie może „tylko” pośredniczyć. Ale w praktyce to właśnie broker często prowadzi cały proces transakcyjny. 

Dlatego nie wystarczy spojrzeć na nazwę umowy. Trzeba spojrzeć na rzeczywistą rolę brokera w transakcji. 

Próg 7,5 mln EUR – czego dotyczy 

Próg 7,5 mln EUR jest bardzo ważny, ale nie można go rozumieć zbyt prosto. 

Po pierwsze, pomaga ustalić, czy jednostka pływająca jest towarem o wysokiej wartości. 

Po drugie, ma znaczenie przy szczególnym obowiązku raportowania. AMLR przewiduje zgłoszenie transakcji sprzedaży jednostek pływających za cenę co najmniej 7,5 mln EUR, jeżeli nabycie następuje do celów niekomercyjnych. W Polsce transakcje zgłasza się do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej.  

Po trzecie, próg ten nie jest granicą całego AML. 

Jeżeli jesteś podmiotem zobowiązanym, musisz stosować środki należytej staranności także w innych sytuacjach, np. przy nawiązywaniu relacji gospodarczej, przy określonych transakcjach okazjonalnych oraz zawsze wtedy, gdy pojawia się podejrzenie prania pieniędzy albo finansowania terroryzmu.  

Dlatego zdanie: 

„AML dotyczy tylko jachtów powyżej 7,5 mln EUR” jest zbyt dużym uproszczeniem. 

Bardziej precyzyjnie: 

7,5 mln EUR to próg ważny dla kwalifikacji jednostki jako towaru o wysokiej wartości. Ten próg aktywuje obowiązek raportowania oraz potwierdza status podmiotu zobowiązanego. 

Cel komercyjny czy niekomercyjny – na co uważać 

AMLR dotyczy nabycia do celów niekomercyjnych. 

Jeżeli jacht jest kupowany do rzeczywistego profesjonalnego czarteru, działalności turystycznej albo innej działalności zarobkowej, obowiązek raportowania może nie wystąpić. 

Ale trzeba uważać. 

Sama spółka kupująca jacht nie oznacza jeszcze celu komercyjnego. AMLR wskazuje, że sprzedaż do użytku prywatnego i niekomercyjnego może dotyczyć również osób prawnych i porozumień prawnych, zwłaszcza gdy zostały utworzone do zarządzania majątkiem beneficjenta rzeczywistego.  

Przykład: 

Spółka SPV kupuje jacht, ale nie prowadzi realnej działalności czarterowej. Jacht ma służyć prywatnie rodzinie właściciela. W takiej sytuacji sama forma spółki nie przesądza jeszcze, że cel jest komercyjny. 

Co musi zrobić podmiot zobowiązany – co trzeba przygotować 

Jeżeli firma wchodzi w reżim podmiotu zobowiązanego, nie chodzi tylko o jedno zgłoszenie do GIIF. 

Chodzi o cały system. 

W praktyce trzeba przygotować: 

• ocenę ryzyka działalności,  
• procedurę AML,  
• checklistę KYC/UBO,  
• zasady screeningu sankcyjnego i PEP,  
• zasady dokumentowania źródła środków,  
• osobę odpowiedzialną za AML,  
• szkolenia dla osób zaangażowanych w transakcje.  

Najważniejsze pytania w praktyce będą proste: 

Kto kupuje? 

Kto naprawdę stoi za kupującym? 

Z jakich pieniędzy? 

W jakim celu? 

Czy transakcja ma sens? 

Czy pojawia się ryzyko sankcyjne albo polityczne? 

Jeżeli klient nie chce ujawnić struktury właścicielskiej, beneficjenta rzeczywistego albo źródła środków, problem nie jest już tylko organizacyjny. Może oznaczać konieczność zatrzymania transakcji albo rozważenia zgłoszenia do GIIF. 

Dlaczego banki i tak będą pytać – na co się przygotować 

Nawet jeżeli broker nie jest pewien swojego statusu, transakcja zwykle przejdzie przez bank. 

A banki jako instytucje kredytowe są objęte reżimem AML. Dodatkowo AMLR przewiduje obowiązki raportowe dla instytucji kredytowych i finansowych świadczących usługi związane z zakupem lub przeniesieniem własności określonych towarów o wysokiej wartości.  

W praktyce bank może pytać o: 

• umowę sprzedaży,  
• źródło środków,  
• strukturę kupującego,  
• beneficjenta rzeczywistego,  
• cel zakupu,  
• kraj rejestracji jachtu,  
• sankcje i PEP.  

Profesjonalny broker powinien przygotować klienta na te pytania wcześniej, a nie dopiero wtedy, gdy przelew zostanie wstrzymany. 

Co zrobić już teraz – jak się przygotować 

Firmy działające albo planujące wejście w segment superjachtów powinny zacząć od jednego pytania: 

Czy mój model działalności może kwalifikować mnie jako podmiot zobowiązany? 

Potem warto przygotować krótką analizę ryzyk, procedurę AML, checklistę dokumentów i zasady komunikacji z klientami. 

Najlepsza procedura AML to nie najdłuższy dokument. To taka procedura, którą zespół naprawdę potrafi zastosować przy transakcji. 

Podsumowanie 

Nowy pakiet AML/CFT nie oznacza, że każdy broker jachtowy automatycznie stanie się podmiotem zobowiązanym. 

Nie oznacza też, że temat dotyczy wyłącznie jachtów powyżej 7,5 mln EUR. 

Zadaj sobie te trzy pytania: 

1. Czy działasz zawodowo w handlu jachtami?
2. Czy uczestniczysz albo planujesz uczestniczyć w handlu towarami o wysokiej wartości?  
3. Czy jest to Twoja zwykła albo główna działalność? 

Po 10 lipca 2027 r. profesjonalna obsługa transakcji jachtowych w wyższym segmencie rynku będzie oznaczała nie tylko znajomość jachtów i klientów, ale także umiejętność odpowiedzi na pytania kto kupuje, dla kogo, z jakich środków i w jakim celu.

Wraki statków od dawna fascynują miłośników morskich przygód i nurków. Dla niektórych są one cennym dziedzictwem kulturowym, dla innych – atrakcyjnymi miejscami turystycznymi lub potencjalnymi źródłami korzyści majątkowych. 

Jednak za każdym wrakiem kryje się złożona kwestia prawna: kto ma prawo do wraku, jakie obowiązki wynikają z jego znalezienia i jakie ryzyka mogą wiązać się z jego eksploracją? 

Co mówi prawo 

Regulacje odnoszące się wraków statków znajdują się w kilku aktach prawnych – zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i krajowym. Kluczowe znaczenie ma tutaj: 

• Konwencja UNESCO z 2001 roku o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego

Konwencja ta ustanawia zasady ochrony wraków statków mających co najmniej 100 lat. Głównym celem jest zapobieganie grabieży wraków i ochrona ich wartości historycznej. Polska ratyfikowała tę konwencję, co oznacza, że znajduje ona zastosowanie do wraków znajdujących się w polskich wodach terytorialnych. 

• Konwencja ONZ o prawie morza (UNCLOS)

UNCLOS reguluje prawo do wraków na pełnym morzu i w wyłącznych strefach ekonomicznych (EEZ). W przypadku wraków o dużej wartości historycznej lub kulturowej, państwo może zgłaszać roszczenia do ochrony lub konserwacji tych obiektów. 

• Polskie przepisy krajowe

Wraki znajdujące się w polskich wodach podlegają również ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz prawu morskiemu. Wrak uznany za zabytek nie może być wydobywany bez zgody odpowiednich organów ochrony dziedzictwa kulturowego. 

Kto ma prawo do wraku 

Prawo do wraku zależy od kilku czynników: 

• wieku wraku i jego statusu jako zabytku – wraki starsze niż 100 lat często są traktowane jako dziedzictwo kulturowe i objęte są ochroną, niezależnie od ich właściciela; 
• lokalizacji wraku – jeśli wrak znajduje się na wodach terytorialnych, podlega prawu danego państwa. Na pełnym morzu obowiązują przepisy międzynarodowe; 
• prawa własności – jeśli właściciel statku nadal istnieje (np. armator lub jego spadkobiercy), może on rościć sobie prawa do wraku. 

Jakie są obowiązki wynikające z eksploracji wraków 

Osoby lub firma, które zajmują się eksploracją wraków muszą pamiętać o kilku kluczowych obowiązkach: 

• zgłoszenie znaleziska – w Polsce znalezienie wraku statku należy zgłosić do właściwego urzędu morskiego. Niezgłoszenie takiego znaleziska może prowadzić do odpowiedzialności prawnej, w tym kar administracyjnych. 
• uzyskanie zezwoleń – eksploracja i wydobycie wraku wymaga uzyskania odpowiednich zezwoleń -zwłaszcza jeśli wrak jest uznany za zabytek. Brak  zezwoleń może skutkować konfiskatą znalezionych przedmiotów oraz karą finansową. 
• ochrona środowiska morskiego – wydobycie wraków może wiązać się z ryzykiem zanieczyszczenia wód (np. wyciekiem paliwa). Eksploratorzy są zobowiązani do przestrzegania przepisów dotyczących ochrony środowiska. 

Jakie są ryzyka prawne i praktyczne 

Eksploracja wraków niesie za sobą ryzyko: 

• konfliktów o własność – w przypadku sporu o prawo do wraku sprawa może trafić do sądu lub arbitrażu międzynarodowego; 
• zarzutów o grabież – niezgodne z prawem działania, takie jak wydobywanie przedmiotów z wraków bez zgody, mogą prowadzić do oskarżeń o grabież dziedzictwa kulturowego; 
• odpowiedzialności za szkody środowiskowe – zanieczyszczenie środowiska morskiego podczas eksploracji może skutkować wysokimi karami. 

Podsumowanie 

Wraki statków to nie tylko fascynujące obiekty badawcze i turystyczne, ale także źródło złożonych problemów prawnych. Właściwe rozumienie i przestrzeganie przepisów może pomóc uniknąć konfliktów i ryzyk prawnych. Jeżeli planujesz eksplorację wraków lub napotkałeś wyzwania prawne z nimi związane, warto skonsultować się z kancelarią prawną specjalizującą się w prawie morskim.

Zakup jachtu często wiąże się z koniecznością pozyskania zewnętrznego finansowania – czy to w formie kredytu, pożyczki, czy leasingu. Aby zabezpieczyć interesy wierzyciela, właściciel jednostki może ustanowić zastaw rejestrowy na jachcie. To bardzo popularna forma zabezpieczenia. Dotyczy ona jachtów, które nie są wpisane do rejestru okrętowego, a więc nie można na nich ustanowić klasycznej hipoteki morskiej. 

Zastaw rejestrowy pozwala właścicielowi zachować posiadanie i użytkowanie jachtu, a jednocześnie zabezpieczyć wierzyciela. Więcej o samym zastawie rejestrowym i jego praktycznym zastosowaniu pisaliśmy w artykule w zeszłym roku – Zastaw na jachcie

Dzisiaj z kolei odpowiemy na pytanie, kiedy i w jaki sposób taki zastaw wygasa – czyli przestaje obowiązywać i przestaje „ciążyć” na jachcie.   

Co to znaczy, że zastaw wygasa 

Zastaw rejestrowy to ograniczone prawo rzeczowe. Wygasa wtedy, gdy nie ma już potrzeby dalszego zabezpieczania wierzytelności.  

Jednak samo wygaśnięcie prawa to jedno. Równie ważne jest jego formalne wykreślenie z rejestru zastawów lub rejestru jachtów (np. REJA24). Dopiero wtedy jacht można swobodnie sprzedać lub przekazać bez ryzyka przeniesienia „obciążenia”.   

Kiedy zastaw rejestrowy wygasa

   1.  Spłata zobowiązania (wierzytelności)

Najbardziej oczywisty i powszechny przypadek – po całkowitej spłacie kredytu lub innego zobowiązania, dla którego ustanowiono zastaw, nie ma już podstawy prawnej do jego dalszego trwania. 

W takiej sytuacji, wierzyciel powinien: 

•  wystawić pisemne oświadczenie o wygaśnięciu zastawu
• i złożyć wniosek o wykreślenie zastawu z rejestru.  

Warto podkreślić, że do czasu wykreślenia jacht formalnie nadal pozostaje obciążony, mimo że dług już nie istnieje. 

   2.  Zrzeczenie się zastawu przez wierzyciela

Wierzyciel (np. bank) może dobrowolnie zrzec się zastawu, nawet jeśli dług jeszcze nie został spłacony. Taka sytuacja jest rzadka, ale możliwa, np. w przypadku restrukturyzacji zobowiązania albo zmiany sposobu zabezpieczenia. 
W tej sytuacji, zastaw wygasa już w chwili złożenia oświadczenia przez wierzyciela, a wykreślenie z rejestru ma jedynie charakter formalny.  

   3.  Przejęcie jachtu przez wierzyciela

Jeśli wierzyciel w ramach zaspokojenia swojego roszczenia sam przejmuje jacht na własność, to nie może mieć jednocześnie prawa zastawu, zgodnie z zasadą, że nie można być jednocześnie właścicielem i wierzycielem zastawnym. W takim przypadku zastaw również wygasa.  

   4.  Upływ czasu

Zastaw wygasa też z mocy prawa po upływie 20 lat od jego ustanowienia. W umowie można jednak postanowić o przedłużeniu tego terminu o kolejne 10 lat. 

Co z wykreśleniem z rejestru 

Wygaśnięcie zastawu, z jakiegokolwiek powodu, nie oznacza automatycznego wykreślenia z rejestru jachtów lub zastawów. Dlatego trzeba złożyć: 

• wniosek o wykreślenie zastawu, 
• dowód jego wygaśnięcia (np. oświadczenie wierzyciela, dowód spłaty, informacja o zniszczeniu jachtu).   

Praktyczne wskazówki 

• Zawsze sprawdzaj rejestry przed zakupem jachtu, nawet jeśli właściciel zapewnia, że jednostka jest wolna od obciążeń. 
• Po spłacie kredytu dopilnuj wykreślenia zastawu z rejestru. W przeciwnym razie jacht formalnie nadal jest obciążony. 
• Zachowuj dokumentację – potwierdzenia spłat, umowy czy oświadczenia wierzyciela mogą być potrzebne przy wykreśleniu zastawu lub sprzedaży jednostki.   

Podsumowanie 

Zastaw rejestrowy na jachcie może wygasnąć w różnych sytuacjach. Najczęściej po spłacie długu, ale także wskutek zrzeczenia się przez wierzyciela, upływu czasu, zniszczenia jednostki czy zmiany właściciela. Jednak trzeba pamiętać, że samo wygaśnięcie prawa nie wystarczy. Potrzebne jest jeszcze jego formalne wykreślenie z rejestru.