Przystań Gwiazd: rozmowa o katastrofie promu „Heweliusz”

W piątek 3 lipca 2026 r. w Sali Marco Polo hotelu Vienna House Amber Baltic w Międzyzdrojach odbyło się spotkanie z cyklu Amber Baltic Przystań Gwiazd, poświęcone jednej z najtragiczniejszych katastrof w historii polskiej żeglugi – zatonięciu promu „Jan Heweliusz”. Rozmowę prowadziła Bogna Skarul, a gośćmi byli Jan Holoubek, Adam Zadworny oraz adw. Patryk Zbroja z kancelarii WWLZbroja.

Spotkanie łączyło trzy perspektywy: filmową, reporterską i prawną. Punktem wyjścia była opowieść o tym, jak katastrofa „Heweliusza” została pokazana w kulturze, ale dyskusja szybko wyszła poza ekran i książkę – w stronę odpowiedzialności, rzetelności postępowań i pytań, na które rodziny ofiar czekały przez lata.

Jan Holoubek wniósł do rozmowy perspektywę twórcy filmowego. Opowiadał o tym, jak przełożyć dramat prawdziwych wydarzeń na język filmu, nie tracąc z oczu ludzkiego wymiaru tragedii. Podkreślał, że historia „Heweliusza” nie jest wyłącznie opowieścią o katastrofie morskiej, lecz także o państwie, instytucjach i rodzinach, które przez lata mierzyły się z brakiem jednoznacznych odpowiedzi.

Adam Zadworny uporządkował reporterskie i historyczne tło sprawy. Przypomniał, że oficjalne komunikaty po katastrofie wskazywały na huragan „Junior” jako główną przyczynę tragedii, jednak taka wersja od początku budziła wątpliwości. Wyjaśniał również, dlaczego prokuratura najpierw umorzyła śledztwo, a wiele lat później – mimo pojawienia się nowych informacji – odmówiła ponownego wszczęcia postępowania. W tej części rozmowy szczególnie mocno wybrzmiał problem czasu: tego, jak długo rodziny ofiar czekały na rozstrzygnięcia i jak z biegiem lat zamykały się kolejne drogi prawne.

Adw. Patryk Zbroja wprowadził do dyskusji perspektywę prawną. Przedstawił, czym są Izby Morskie i jaką rolę pełnią ich orzeczenia w sprawach dotyczących wypadków morskich. Podkreślał, że ustalenia Izb Morskich mają ogromne znaczenie dla rekonstrukcji przebiegu zdarzeń i wskazywania przyczyn katastrofy, ale nie zastępują rozstrzygnięć sądów cywilnych, które decydują o roszczeniach majątkowych – w tym o odszkodowaniach dla bliskich ofiar.

Istotną częścią rozmowy było także wyjaśnienie, dlaczego w sprawie „Heweliusza” zapadło kilka orzeczeń Izb Morskich. Patryk Zbroja tłumaczył, że kolejne postępowania wynikały z potrzeby ponownej oceny materiału dowodowego, zarzutów wobec wcześniejszych ustaleń oraz mechanizmów odwoławczych przewidzianych w procedurze (w tym błędów formalnych).

Mecenas Zbroja odniósł się również do kwestii przedawnienia odpowiedzialności karnej. Wyjaśnił, że nawet pojawienie się nowych dowodów nie zawsze pozwala na ponowne uruchomienie postępowania, jeżeli upłynął ustawowy termin przedawnienia. To jeden z najtrudniejszych momentów w takich sprawach: prawo musi godzić potrzebę sprawiedliwości z zasadą pewności obrotu prawnego i granicami czasowymi odpowiedzialności karnej.

W rozmowie nie mogło zabraknąć wątku wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 2005 r., który – rozpatrując skargę jedenastu wdów – uznał, że polskie postępowania nie spełniały standardów rzetelności i bezstronności. Patryk Zbroja wyjaśnił, dlaczego wyrok Trybunału w Strasburgu nie uchyla automatycznie wcześniejszych wyroków sądów krajowych. Tłumaczył również, że przyznane kwoty zadośćuczynienia należy rozumieć w realiach postępowania przed ETPC: nie jako pełną rekompensatę za tragedię, lecz jako stwierdzenie naruszenia praw człowieka i finansową konsekwencję tego naruszenia.

Piątkowe spotkanie pokazało, że historia „Heweliusza” wciąż porusza, bo dotyczy nie tylko katastrofy promu, ale także zaufania obywateli do instytucji, granic odpowiedzialności państwa i znaczenia rzetelnego procesu. Dzięki połączeniu perspektywy reżysera, reportera i prawnika uczestnicy otrzymali wielowymiarową opowieść o wydarzeniu, które na trwałe zapisało się w polskiej pamięci zbiorowej.