Opodatkowanie rejsów międzynarodowych w czarterze jachtów i transporcie pasażerów 

W poprzednim artykule – Rejs jachtem – usługa turystyczna, transport osób, czy najem środka transportu? – analizowaliśmy, kiedy rejs jachtem może być uznany za usługę transportu pasażerów, kiedy za najem (czarter) środka transportu, a kiedy za usługę turystyki. Podkreślaliśmy też, że prawidłowa kwalifikacja świadczenia ma istotne znaczenie nie tylko z perspektywy obowiązków regulacyjnych, ale i rozliczeń VAT.  

W praktyce jednak sama kwalifikacja usługi to dopiero pierwszy etap. Równie ważne jest ustalenie miejsca świadczenia usługi i właściwej stawki VAT. Szczególnego znaczenia nabiera to przy rejsach międzynarodowych, gdzie ta sama usługa może być opodatkowana według zupełnie różnych zasad, w zależności od jej charakteru.   

To właśnie ustalenie miejsca opodatkowania najczęściej generuje problemy przy organizacji rejsów międzynarodowych. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy rejs: 

• rozpoczyna się w Polsce i kończy na terytorium innego państwa UE,
• rozpoczyna się w innym państwie UE i kończy poza UE,
• rozpoczyna się i kończy poza terytorium UE.

Problemy pojawiają się również dlatego, że zasady ustalania miejsca świadczenia są całkowicie odmienne dla:

• usług transportu pasażerów,
• krótkoterminowego najmu środków transportu,
• usług turystyki.  

W tym artykule skupimy się na zasadach opodatkowania VAT usług transportu pasażerów i najmu (czarteru) jachtów. Kwestie związane z usługami turystyki, w tym stosowaniem procedury VAT-marża, omówimy szerzej już w następnej części. 

Usługi transportu pasażerów 

W przypadku rejsu, który jest uznany za usługę transportu pasażerów, miejscem świadczenia usługi jest miejsce, gdzie odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości.  

Oznacza to, że usługa transportu pasażerów może podlegać opodatkowaniu w więcej niż jednym państwie, jeżeli trasa przebiega przez terytoria kilku państw.  

Rejsy wykonywane wyłącznie na terytorium Polski  

Jeżeli z kolei transport pasażerów odbywa się wyłącznie na terytorium Polski, stosowana będzie obniżona stawka VAT w wysokości 8%. 

Dotyczy to przykładowo rejsów rozpoczynających się i kończących w polskich portach, których trasa przebiega wyłącznie po polskich wodach terytorialnych. 

Rejsy pomiędzy państwami Unii Europejskiej  

Znacznie bardziej skomplikowane są rejsy wykonywane pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. 

Jeżeli transport rozpoczyna się w jednym państwie członkowskim i kończy w innym, miejscem świadczenia pozostaje miejsce, w którym faktycznie wykonywany jest transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości. 

Oznacza to, że ta sama usługa może podlegać opodatkowaniu jednocześnie w kilku krajach. Może to prowadzić nie tylko do konieczności rejestracji dla celów VAT w różnych państwach, ale też do konieczności ustalenia, jaka część trasy przebiegała przez terytorium każdego z nich. 

Podobne problemy mogą pojawić się, gdy rejs wprawdzie rozpoczął się i skończył w Polsce, jednak część jego trasy przebiegała przez wody terytorialne innego państwa. W takiej sytuacji opodatkowaniu w Polsce podlega wyłącznie ta część usługi, która jest wykonywana na terytorium kraju. 

Jednocześnie konieczne może być ustalenie: 

• jaki odcinek trasy przebiegał przez terytorium innego państwa,
• jaka część trasy odbywała się na wodach terytorialnych poszczególnych państw,
• jaka część przypadała na wody międzynarodowe. 

Usługi transportu międzynarodowego pasażerów poza Unią Europejską  

Odrębne zasady dotyczą transportu międzynarodowego pasażerów. 

Jeżeli transport rozpoczyna się w Polsce i kończy poza terytorium Unii Europejskiej albo rozpoczyna się poza terytorium Unii Europejskiej i kończy w Polsce, możliwe jest zastosowanie stawki 0% VAT. 

Warunkiem tutaj jest jednak posiadanie dokumentów, które potwierdzą międzynarodowy charakter przewozu, np. imiennych biletów wystawionych na określoną trasę przewozu. 

Jeżeli natomiast transport rozpoczyna się i kończy poza terytorium Polski, usługa nie podlega opodatkowaniu w Polsce. W takim przypadku konieczne jest ustalenie zasad opodatkowania obowiązujących w państwach, na terytorium których wykonywany jest transport.  

Takie stanowisko potwierdził m.in. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 20.12.2024 r. (znak: 0114-KDIP1-2.4012.466.2024.2.RST). 

Najem i czarter jachtów  

W najmie lub czarterze jachtów szczególne znaczenie ma ustalenie miejsca świadczenia usługi. Dopiero po jego określeniu można ustalić, czy usługa podlega opodatkowaniu w Polsce, a jeśli tak – według jakiej stawki VAT. 

Jeżeli zaś chodzi o miejsce świadczenia, obowiązują odmienne zasady dla najmu krótkoterminowego i długoterminowego. 

Krótkoterminowy najem i czarter jachtów 

Dla najmu krótkoterminowego miejsce świadczenia to miejsce, w którym środek transportu jest faktycznie oddawany do dyspozycji usługobiorcy. 

Za krótkoterminowy najem jednostki pływającej uznaje się najem trwający nie dłużej niż 90 dni. 

W praktyce zdecydowana większość czarterów jachtów ma charakter krótkoterminowy. Z tego względu to właśnie zasady dotyczące krótkoterminowego najmu mają największe znaczenie dla organizatorów rejsów i firm czarterowych. 

W praktyce oznacza to, że: 

• miejsce podpisania umowy ma znaczenie drugorzędne,
• miejsce zamieszkania klienta nie jest decydujące,
• istotne jest miejsce faktycznego przekazania jachtu,
• opodatkowanie może powstać poza Polską pomimo polskiej siedziby usługodawcy.

Przykładowo: 

• polska spółka może zawrzeć umowę w Polsce,
•  klient może być polskim konsumentem,
•  płatność może nastąpić na polski rachunek bankowy,
•  Jednak, jeżeli jacht zostanie przekazany klientowi w Chorwacji, miejscem świadczenia usługi będzie Chorwacja. 

W takiej sytuacji usługa nie podlega opodatkowaniu VAT w Polsce. Konieczna jednak będzie analiza przepisów państwa, w którym jest miejsce świadczenia usługi. 

Jeżeli natomiast miejscem świadczenia będzie Polska, zastosowanie znajdzie podstawowa stawka VAT w wysokości 23%. 

Długoterminowy najem i czarter jachtów 

Odmienne zasady obowiązują przy najmie długoterminowym, czyli przekraczającym 90 dni. 

Zasadniczo miejscem świadczenia usług na rzecz konsumenta jest w takim przypadku miejsce jego stałego miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu. Przepisy przewidują jednak szczególne regulacje dotyczące statków rekreacyjnych, w tym jachtów. Jeżeli przedmiotem najmu jest statek rekreacyjny, miejscem świadczenia usług będzie miejsce, w którym statek został faktycznie oddany do dyspozycji klienta. Warunkiem jest jednak, aby usługodawca świadczył tę usługę ze swojej siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej znajdujących się w tym samym miejscu. 

Przykład: 

Polska spółka prowadzi bazę czarterową w Grecji i wynajmuje osobie fizycznej jacht rekreacyjny na 6 miesięcy. Klient mieszka na stałe w Niemczech, natomiast jacht zostaje mu przekazany w greckiej marinie, z której spółka prowadzi działalność czarterową. Krajem opodatkowania będzie więc Grecja. 

Podsumowanie 

Przy organizacji rejsów międzynarodowych ustalenie miejsca świadczenia usług staje się często znacznie bardziej skomplikowane niż sama kwalifikacja rejsu jako transportu, czarteru albo usługi turystyki. Wówczas pojawia się szereg dodatkowych problemów, tj.: 

• obowiązek rejestracji VAT w innych państwach,
• konieczność ustalania proporcji przebiegu trasy,
• dokumentowanie przebiegu rejsu,
• ustalanie miejsca rozpoczęcia i zakończenia transportu,
• rozliczanie usług wykonywanych częściowo poza UE,
• ustalenie właściwej stawki VAT. 

Dodatkowe ryzyko wynika z tego, że organy podatkowe coraz częściej analizują nie tylko formalny model działalności, ale rzeczywisty ekonomiczny charakter świadczenia. 

W konsekwencji: 

• identyczna trasa rejsu może być opodatkowana zupełnie inaczej,
• decydujące znaczenie mogą mieć elementy organizacyjne,
• nawet drobne zmiany modelu działalności mogą wpływać na miejsce opodatkowania. 

Dlatego organizatorzy rejsów powinni każdorazowo analizować: 

• model organizacji rejsu,
• zakres świadczeń dodatkowych,
• sposób korzystania z jachtu przez uczestników,
• przebieg trasy,
• miejsce oddania jednostki,
• udział świadczeń własnych i nabywanych od podmiotów trzecich. 

Dopiero łączna analiza wszystkich tych elementów pozwala prawidłowo określić skutki podatkowe w VAT i ograniczyć ryzyko zakwestionowania przyjętego modelu rozliczeń przez organy podatkowe.